Chronione gatunki flory i fauny w polskich parkach narodowych

Podstawy prawne ochrony gatunkowej w Polsce

Ochrona gatunkowa roślin i zwierząt w Polsce regulowana jest przede wszystkim przez ustawę z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. 2004 nr 92 poz. 880 ze zm.). Na jej podstawie Ministerstwo Klimatu i Środowiska wydaje rozporządzenia określające wykazy gatunków objętych ochroną ścisłą i częściową. Polska jest również stroną Konwencji Berneńskiej, Konwencji Bońskiej o migrujących gatunkach dzikich zwierząt oraz dyrektywy siedliskowej UE (Dyrektywa Rady 92/43/EWG).

Ochrona ścisła oznacza całkowity zakaz płoszenia, chwytania, zabijania, niszczenia siedlisk oraz posiadania danego gatunku. Ochrona częściowa dopuszcza pewne działania po uzyskaniu zezwolenia Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska.

Chronione gatunki fauny

Żubr europejski (Bison bonasus) – EN (zagrożony)

Żubr to największy lądowy ssak Europy, objęty ochroną ścisłą w Polsce. Po wymarciu w stanie dzikim (ostatni dziki osobnik w Puszczy Białowieskiej padł w 1919 r.) gatunek odtworzono dzięki programowi restytucji. Wolne populacje żubrów występują dziś w Puszczy Białowieskiej, Bieszczadach, Borach Dolnośląskich i kilku innych obszarach. Kluczowym problemem ochrony jest niska zmienność genetyczna wynikająca z tzw. efektu wąskiej gardy.

Wilk (Canis lupus) – LC globalnie, ochrona ścisła w Polsce

Wilk w Polsce podlega ochronie ścisłej od 1998 roku. Populacja szacowana jest na kilka tysięcy osobników rozmieszczonych na terenie całego kraju, ze szczególnym zagęszczeniem w Karpatach, Puszczy Białowieskiej, Kotlinie Biebrzańskiej i Borach Tucholskich. Wilki tworzą stada liczące od kilku do kilkunastu osobników, prowadząc rozległy areał (nawet kilkaset km²).

Ryś euroazjatycki (Lynx lynx) – VU w Polsce

Ryś jest największym europejskim kotowatym. W Polsce gniazduje w Karpatach, Puszczy Białowieskiej, Puszczy Augustowskiej i Borach Tucholskich. Gatunek bardzo skryty, aktywny głównie w nocy. Populacja polska jest niewielka i wrażliwa na fragmentację siedlisk przez drogi szybkiego ruchu.

Niedźwiedź brunatny (Ursus arctos) – ochrona ścisła

W Polsce niedźwiedź brunatny zamieszkuje wyłącznie Karpaty – Tatry i Bieszczady. Szacunkowa liczba osobników po polskiej stronie Karpat to kilkadziesiąt zwierząt. Niedźwiedzie te migrują swobodnie przez granicę ze Słowacją i Ukrainą, więc ich ochrona wymaga koordynacji międzynarodowej.

Bóbr europejski (Castor fiber) – ochrona częściowa

Bóbr jest przykładem gatunku, którego restytucja w Polsce zakończyła się sukcesem. Był tępiony przez wieki ze względu na cenne futro i piżmo. Restytucja rozpoczęta w latach 70. XX wieku doprowadziła do odbudowy licznej populacji – szacuje się, że w Polsce żyje ponad 100 000 bobrów. Bobry jako tzw. „inżynierowie ekosystemu" mają duży wpływ na lokalne stosunki wodne, tworząc zbiorniki retencyjne i mokradła korzystne dla bioróżnorodności.

Bocian biały (Ciconia ciconia) – LC

Polska jest jednym z ważniejszych krajów dla bociana białego w skali Europy – gniazduje tu znaczna część europejskiej populacji tego gatunku. Bocian preferuje tereny otwarte z mokradłami i łąkami – doskonałe warunki panują m.in. w Biebrzańskim Parku Narodowym. Na zimę odlatuje do Afryki subsaharyjskiej.

Chronione gatunki flory

Szarotka alpejska (Leontopodium nivale) – ochrona ścisła

Szarotka to jeden z symboli Tatr. Rośnie na nasłonecznionych, wapiennych skałach i piargach powyżej 1600–1800 m n.p.m. W Polsce występuje wyłącznie w Tatrzańskim Parku Narodowym. Obowiązuje bezwzględny zakaz zrywania i niszczenia roślin.

Kosodrzewina (Pinus mugo)

Kosodrzewina tworzy charakterystyczny pas roślinności subalpejskiej w Tatrach i Karkonoszach, pełniąc istotną funkcję glebochronną i retencyjną. Objęta ochroną całkowitą na terenie parków narodowych.

Arnika górska (Arnica montana) – ochrona częściowa

Rośnie na kwaśnych, ubogich łąkach górskich i niżowych. Coraz rzadziej spotykana ze względu na zmianę użytkowania łąk. Surowiec farmaceutyczny – powoduje to presję zbioru ze stanowisk naturalnych. W Polsce objęta ochroną częściową.

Zawilec wielkokwiatowy (Anemone sylvestris) – ochrona ścisła

Gatunek kserotermiczny, związany ze świetlistymi lasami i murawami na węglanowym podłożu. Izolowane stanowiska w Polsce – m.in. w Ojcowskim Parku Narodowym. Zagrożony przez zarastanie muraw przez ekspansywne gatunki krzewów.

Rosiczka okrągłolistna (Drosera rotundifolia) – ochrona ścisła

Mięsożerna roślina bagienne rosnąca na torfowiskach wysokich. Uzupełnia niedobory azotu przez trawienie schwytanych owadów. Objęta ochroną ścisłą ze względu na zanikanie siedlisk torfowiskowych wskutek osuszania terenu.

Chronione gatunki – gdzie je obserwować

Gatunek	Park Narodowy	Uwagi
Żubr	Białowieski PN, Bieszczadzki PN	Zagroda pokazowa lub obserwacja przy przewodniku
Wilk	Białowieski PN, Biebrzański PN	Bardzo skryty; ślady łap na szlakach
Kozica tatrzańska	Tatrzański PN	Piętra kosówki i hal; aktywna rano i wieczorem
Bocian biały	Biebrzański PN	Łąki i mokradła; widoczny od IV do VIII
Szarotka alpejska	Tatrzański PN	Wapienne skały powyżej 1600 m n.p.m.
Rosiczka okrągłolistna	Słowiński PN, Biebrzański PN	Torfowiska wysokie; nie dotykać

Słowiński Park Narodowy – ochrona ptaków migracyjnych

Słowiński PN nad Bałtykiem jest jednym z ważniejszych w Polsce punktów obserwacji przelotów ptaków migracyjnych. Wzdłuż wybrzeża oraz w strefie Łeby i jezior przybrzeżnych (Łebsko, Gardno) zatrzymują się tysiące ptaków wodnych i siewkowców. Regularnie notuje się tu m.in. biegusa krzywodziobego, bataliona, rycyka i wiele gatunków kaczek.

Park objęty jest ochroną Konwencji Ramsarskiej (obszary wodno-błotne) oraz stanowi część sieci Natura 2000. Informacje o gatunkach i trasach obserwacyjnych dostępne są na stronie slowinskipn.pl.

Dane gatunkowe i statusy ochrony oparte na publicznych wykazach Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska i Czerwonej Księdze IUCN. Informacje mogą być aktualizowane przez organy ochrony przyrody – aktualne wykazy dostępne na gdos.gov.pl.